Zaległy urlop do 30 września – co naprawdę oznacza ten termin?

Koniec września to dla działów kadr i płac oraz pracodawców moment, w którym szczególnego znaczenia nabierają niewykorzystane urlopy z poprzedniego roku. Wokół daty 30 września narosło jednak wiele uproszczeń. Czy do tego dnia pracownik musi wykorzystać cały zaległy urlop? Czy pracodawca może jednostronnie wyznaczyć termin wypoczynku? Co w sytuacji, gdy pracownik choruje? I czy zaległy urlop po 30 września przepada?
Wyjaśniamy, co wynika z Kodeksu pracy, orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz stanowisk Państwowej Inspekcji Pracy.
Podstawa prawna: skąd bierze się termin 30 września?
Prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego jest jednym z podstawowych uprawnień pracowniczych. Pracownik nie może się go zrzec (art. 152 § 2 Kodeksu pracy). Zasadą jest udzielenie urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo (art. 161 K.p.). Jeżeli urlop nie zostanie wykorzystany, od 1 stycznia kolejnego roku staje się urlopem zaległym.
Zgodnie z art. 168 Kodeksu pracy urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 należy pracownikowi udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Wyjątek dotyczy części urlopu udzielanej na żądanie na podstawie art. 167² K.p.
Czy cały zaległy urlop trzeba wykorzystać do 30 września?
Nie. Dla zachowania terminu z art. 168 K.p. przyjmuje się, że zaległy urlop powinien rozpocząć się najpóźniej 30 września. Nie oznacza to, że cały jego wymiar musi zostać wykorzystany przed końcem tego dnia. Urlop rozpoczęty 30 września może być kontynuowany w październiku.
Przykład: pracownik ma 10 dni zaległego urlopu za 2025 r. i rozpoczyna wypoczynek 30 września 2026 r. Pozostałe dni przypadają już w październiku. Co do zasady termin wynikający z art. 168 K.p. zostaje zachowany.
Czy pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop bez jego zgody?
To zagadnienie wymaga ostrożniejszej odpowiedzi niż proste „tak” albo „nie”. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono możliwość udzielenia pracownikowi zaległego urlopu bez jego zgody. W wyroku z 24 stycznia 2006 r. (I PK 124/05) Sąd Najwyższy wskazał, że pracodawca ma obowiązek udzielić zaległego urlopu w terminie określonym przez ustawę, a realizacja tego obowiązku nie jest uzależniona od zgody pracownika.
[alert-info]Jednocześnie w materiałach Państwowej Inspekcji Pracy można znaleźć bardziej ostrożne stanowisko Departamentu Prawnego GIP, zgodnie z którym pracodawca może zobowiązać pracownika do wykorzystania zaległego urlopu, jednak jednostronne narzucenie konkretnego terminu jego wykorzystania nie jest traktowane jako rozwiązanie całkowicie wolne od wątpliwości.
W praktyce najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest odpowiednio wczesne monitorowanie zaległości urlopowych, wezwanie pracownika do zaplanowania urlopu i udokumentowanie działań podejmowanych przez pracodawcę.[/alert-info]